آسیب شناسی فعالیت کمپ های اجباری غیر مجاز

مقدمه:

در طول یک دهه گذشته” از ابتدای سال ۸۰ الی ۹۰ ” در حوزه درمان خودیاری و غیر دارویی اعتیاد ، موضوع  مراکز بهبودی اقامتی با مدیریت شبکه همتایان  که تحت عنوان ” مراکز بهبودی اقامتی میان مدت” در حال فعالیت هستند، نتایج مثبت و اثربخشی در درمان و بهبودی معتادان داشته است.  بر اساس شواهد موجود، اثر بخشی و کارآمدی روش بهبودی اقامتی گروه همتا از طریق سازمان های مردم نهاد که بر پایه اصول علمی و دانش و تجربه بومی ” پذیرش داوطلبانه بیمار ، رویکرد درمان علمی محور،  بهره گیری از مفاهیم و فلسفه خودیاری ۱۲ گام ، حضور همتایان با حسن سابقه رفتاری و اخلاقی و تجربه مفید – انگیزه  فعالیت  نوعدوستانه و غیر انتفاعی ” و با تجارب میدانی چندین ساله در حال ارائه خدمات به گروه های هدف از سوء مصرف کنندگان و خانواده های آنان هستند، به اثبات رسیده است . متاسفانه , عدم اقدام و عمل هماهنگ و همسوی دستگاه های مسئول و ذیربط در حوزه درمان اعتیاد در کشور ، در نتیجه پدیده ای بنام کمپ های اجباری را بوجود آورده است .

     تحلیلی آسیب شناختی :

        ۱) از چالش های جدی که روند ساماندهی فعالیت مراکز بهبودی اقامتی را بشدت دچار اختلال نموده است ، موضوع فعالیت کمپ های اجباری است که با شیوه های غیر علمی و غیر  انسانی و مغایر با اصول انسانی و اخلاقی و با اهداف صرفا سودجویانه در حال فعالیت می باشند .  کارکرد این تعداد از مراکز موجب احساس یاس و بی اعتمادی خانواده های درگیر با معضل اعتیاد و قشر معتادان نسبت به اثر بخشی و کارآمدی روش بهبودی پرهیزمدارگروه همتا شده است.

         ۲) موثرترین نقش کارکنان “گروه همتا” در مراکز بهبودی اقامتی ، حمایت عاطفی و ایجاد روابط محترمانه و همدلانه و مبتنی بر تجارب همسانی در ارائه خدمات نوعدوستانه به معتادان است . تجاب میدانی ما بوضوح نشان میدهد ، استیصال ، درماندگی ، احساس یاس و ناامیدی خانواده های درگیر با معضل اعتیاد که فرد مصرف کننده آنان حاضر به پذیرش درمان داوطلبانه نمی باشد  ، این موضوع در واقع خاستگاه و احساس ضرورت شکل گیری و توسعه پدیده مراکز اجباری غیر قانونی بشکل گسترده و فراگیر در سطح کشور   شده است.

       ۳) فعالیت کمپ های اجباری با توجه به هزینه های بیشتری که نسبت به مراکز مجاز و داوطلبانه از خانواده ها دریافت می کنند ،این مسئله انگیزه ای جدی و بسیار قوی برای دیگر مراکز  بهبودی اقامتی جهت انحراف از چارچوب فعالیت های قانونمند و تمایل به نگهداری معتادان بشکل اجباری شده است. عدم برخورد جدی و قانونی با کمپ های اجباری و رفتارهای غیر منطقی بعضا نهادهای محلی و مسئول در نوع ارتباط و برخورد با کمپ های اجباری ، این مسئله ذهنیت و باور غلطی را در میان موسسان و مدیران کمپ های اجباری ایجاد نموده است که ، نگرش دستگاه های مسئول نسبت به فعالیت آنان بعنوان یک نیاز و ضرورت در حوزه درمان معتادان مثبت می باشد. این نوع تحلیل غیر واقعی که دلالت بر عدم برخورد جدی با کمپ های اجباری است ، باعث ایجاد شائبه مبنی بر وجود حاشیه امنیت برای فعالیت کمپ های اجباری شده است.

      ۴) شایان ذکر است ، سقف تعداد پذیرش و نگهداری بیماران در اکثر مراکز بهبودی اقامتی مجاز بعلت فعالیت کمپ های اجباری بسیار کم و خالی است . بنابراین ، با متوقف شدن فعالیت کمپ های اجباری ، رفتار غیر منطقی و از روی ناچاری و استیصال خانواده های معتادان از ارجاع بیماران خود به کمپ های اجباری ،این رفتار اصلاح و ترس و نگرانی و مقاومت معتادان نیز نسبت به رفتارهای خشونت آمیز و تهاجمی اینگونه مراکز از بین خواهد رفت و در نتیجه ، توقف فعالیت مراکز اجباری تاثیری مستقیم در افزایش تعداد معتادان جهت اقدام به درمان داوطلبانه در مراکز بهبودی اقامتی مجاز خواهد داشت.

       ۵) کارکرد ناسالم و غیراصولی کمپ های اجباری نگرش های منفی و بدبینی و بی اعتمادی اجتماعی را نسبت به امکان درمان و بهبودی معتادان بوجود آورده است . یکی از نکات در خور تامل و قابل توجه در رابطه با موضوع درمان و بهبودی معتادان، جهت گیری افکار عمومی است. اینکه ، نگرش های اجتماعی تا چه حد درک صحیح و احساس مثبت نسبت به معتاد بعنوان یک فرد بیمار که، قابل درمان و اصلاح و تغییر می باشد ، دارد و اصولا، افکار عمومی و وجدان جمعی را چگونه می توان برای حمایت از قشر معتادان در راستای اقدام به درمان و بهبودی و پذیرش آنان برای بازگشت به اجتماع ، خانواده و محیط کار آماده کرد.

       ۶) توسعه مراکز بهبودی اقامتی بدون پایش استانی در نیازسنجی و امکان سنجی ، با توجه به وجود کمپ های اجباری که بدون صلاحیت های لازم علمی و تجربی و اخلاقی و خارج از چارچوب های قانونی و نظارت دستگاه های مسئول و متولی مشغول به فعالیت هستند، این وضعیت پدیده ای بنام “معتادان کمپ گرد” را در بین جمعیت معتادان بوجود آورده است . بیم آن می رود ، پدیده ” معتادان کمپ گرد” ، با توجه به ماهیت پیشروندگی بیماری اعتیاد و عودهای مکرر ، الگوی مقاوم به درمان و گرایش به الگوی مصرف مواد سخت تر و رفتارهای پرخطر را در جمعیت معتادان بوجود آورد . از آسیب های جدی پدیده  ” معتادان کمپ گرد ” خصوصا برای اکثریت غالب گروه سنی “۱۸تا 30 سال” ، احتمال اینکه برای مدت زمان طولانی این طیف سنی از معتادان پاسخ مثبت  به درمان ندهند و یا دیگر به سراغ درمان نیایند و یا براثر لغزش های مکرر دچار اوردز ومرگ شوند، بسیار زیاد است.

       ۸ ) از دیگر آسیب های ناشی از فعالیت کمپ های اجباری غیر مجاز ، تحمیل هزینه های سنگین به خانواده های معتادان می باشد. تجارب میدانی و بالینی از شیوه های متفاوت درمان و بازتوانی معتادان نشان می دهد، اکثریت معتادانی که اقدام به درمان کرده اند ، هر فرد معتاد حداقل بیش از 5 بار سابقه قبلی درمان و بازگشت مجدد به چرخه اعتیاد را داشته است . در واقع هر  فرد معتاد که در چرخه بهبودی کامل قرار میگیرد ، لزوما متحمل صرف هزینه های نسبتا سنگینی برای درمان اعتیاد می شود. با توجه به شرح توضیحات فوق مبنی بر تحلیلی اجمالی از آسیب شناسی فعالیت کمپ های اجباری غیر مجاز و احساس ناامیدی و ناکامی خانواده های معتادین نسبت به درمان اعتیاد ، این مسئله می تواند ، آسیب جدی در حوزه درمان اعتیاد ایجاد نماید.